ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ پىكىرىنشە, سالادا زاڭنامالىق ولقىلىقتار, كادر تاپشىلىعى, ساپاسىز ينفراقۇرىلىم جانە ينكليۋزيانىڭ جەتكىلىكسىزدىگى ءتارىزدى كوپتەگەن تۇيتكىل بار.
2023 جىلعى ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدەگى بالالاردىڭ بالاباقشامەن قامتىلۋ دەڭگەيى قالادا – 36,6%, اۋىلدىق جەرلەردە – 47,8% قانا. ەڭ تومەنگى كورسەتكىش رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالارعا تيەسىلى: استانادا – 29,1%, الماتىدا – 30%, شىمكەنتتە – 32,9%. ال ەڭ جوعارعى قامتىلۋ دەڭگەيى شىعىس قازاقستان (49,9%), باتىس قازاقستان (49,3%) جانە تۇركىستان وبلىستارىندا (46,7%) تىركەلگەن.
«بىراق ءبىز كورىپ وتىرعانىمىزداي, جاعدايى جاقسى ايماقتاردا دا ءار ەكىنشى بالا بالاباقشاعا بارمايدى. بۇل تەك ورىن جەتىسپەۋشىلىگىنە ەمەس, سونىمەن قاتار اتا-انالاردىڭ تاربيەشىلەرگە دەگەن سەنىمىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى», دەيدى دەپۋتات.
مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردى قامتۋ ماسەلەسى ودان دا الاڭداتارلىق. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي بالالاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى, الايدا ولار ءۇشىن ارنايى باعدارلامالار مەن بەيىمدەلگەن ورتا قالىپتاسپاعان.
«كەيبىر بالالار ءتىپتى سويلەي المايدى. ال ولاردى دۇرىس باقىلاماۋ – اتا-انا ءۇشىن دە, مەملەكەت ءۇشىن دە ۇلكەن قاۋىپ», دەپ مالىمدەدى ا. ساعىندىقوۆا.
سونداي-اق, مەملەكەتتىك ستاندارتتاردىڭ تولىق بەكىتىلمەۋى, كادر دايارلاۋ جۇيەسىنىڭ اركەلكىلىگى, جەكە بالاباقشالار مەن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى ماتەريالدىق بازانىڭ السىزدىگى دە جۇيەلى ماسەلەلەر قاتارىندا اتالدى.
التەرناتيۆتى جانە وتباسىلىق بالاباقشا نىساندارىنا قولداۋ دا جەتكىلىكسىز. كوپتەگەن اتا-انا كىشى فورماتتاعى بالاباقشا اشۋعا دايىن بولعانىمەن, وعان زاڭدىق تۇرعىدا رۇقسات الۋ قيىن ءارى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز.
ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ تاعى ءبىر وزەكتى تۇسى – پەداگوگتاردىڭ ەڭبەكاقىسى مەن قۇقىقتىق قورعالۋى.
«مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك جاعىنان تولىق قورعالماعان. ولار ءۇشىن پسيحولوگيالىق قولداۋ قىزمەتىن دامىتۋ قاجەت. بۇل – كۇيزەلىستىڭ, ءتىپتى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى دەپۋتات.
ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدىڭ دە جاعدايى ءماز ەمەس. ەلىمىزدە ينكليۋزيۆتى ورتا قالىپتاسپاعان: كوپ بالاباقشادا پاندۋستار, ارنايى دايىندالعان پەداگوگتار, جەكە دامۋ باعدارلامالارى جوق. بۇل – ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردى تولىققاندى تاربيەلەۋ پروتسەسىنەن شەتتەتىپ وتىر.
يۋنيسەف زەرتتەۋلەرىنە سايكەس, الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردان شىققان بالالاردىڭ 40%-ى ءبىرىنشى سىنىپقا قاجەتتى تانىمدىق جانە ەموتسيالىق دايىندىقسىز كەلەدى. بۇل تەڭسىزدىكتى باستاۋىش مەكتەپتەن باستاپ تۋىنداتىپ وتىر.
تاعامتانۋ ماسەلەسى دە ساۋالدا نازارعا الىنعان. قولدانىستاعى نورمالاردا "مينيمۋم" كولەمدەر كورسەتىلگەنىمەن, بۇل كەي جاعدايدا ارتىق تۇتىنۋعا جول اشادى. مىسالى, قازىر 3–7 جاس ارالىعىنداعى بالالارعا ارنالعان قانت نورماسى – 45 گ/تاۋلىك. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى بۇل ساندى 19–24 گ كولەمىندە شەكتەيدى.
ساۋالدا بالالاردىڭ تاعام مادەنيەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا زاماناۋي فورماتتاردى ەنگىزۋ, ياعني فۋرشەت تۇرىندەگى تاماقتانۋ, ءونىمدى ەركىن تاڭداۋ, دۇرىس تاماقتانۋ قاعيدالارىن ۇيرەتۋ سەكىلدى باستامالار ۇسىنىلعان.
وسى ماسەلەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, دەپۋتات كەلەسى ۇسىنىستاردى العا تارتتى:
1. قولدانىستاعى زاڭنامانى كەشەندى تالداۋ;
2. مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ تۋرالى جەكە زاڭ قابىلداۋ;
3. ساپا ستاندارتتارى مەن نورماتيۆتەردى قايتا قاراۋ.
